QuasiRealisten portretteren Sinterklaas op bijzondere wijze in Ikonenmuseum Kampen
· leestijd 2 minuten Algemeen(door Maarten van Gemert)
KAMPEN – Een groep kunstenaars onder de naam QuasiRealisten heeft voor Ikonenmuseum Kampen Sinterklaas in beeld gebracht in hun kenmerkende stijl van schijnrealisme. De schilderijen worden afgewisseld met ikonen van de heilige. In beide kunstuitingen komen, soms aansluitend, diverse aspecten en verhalen naar voren rondom Sint Nicolaas.
Sinterklaas is niet alleen de grote, jaarlijks terugkerende kindervriend. De heilige Nikolaas speelt al eeuwenlang een belangrijke rol in zowel westerse als oosters-orthodoxe kerken. Als zeevarende natie van weleer is St. Nicolaas de beschermheilige van de stad Kampen. Dat is hij voor veel beroepen. St. Nicolaas is tevens de naamgever van de eerste (katholieke) kerk in Kampen. Twaalf kunstenaars hebben hem ’quasirealitisch’ geportretteerd, zoals vele verhalen of legendes rondom de Sint dat ook zijn.
Exposities
In het Ikonenmuseum zijn momenteel maar liefst drie exposities te bewonderen. Tot Kerst loopt de expositie van een gevarieerde selectie uit de meesterwerken van de Groningse schilder Henk Helmantel. Deze stukken komen uit de collectie van Fred Ritsema. Hij emigreerde drie decennia geleden naar de Verenigde Staten waar hij een bloeiend agrarisch bedrijf opbouwde. Vandaar de titel ’Helmantel in Amerika – Van koeien naar kunst’. Vanaf deze week loopt de expositie ’Pronkjuwelen’ met hoogtepunten uit de collectie van twintig jaar Ikonenmuseum.
Tot begin januari loopt de expositie ’Sinterklaas!’ die afgelopen zaterdag werd geopend door niemand minder dan de hoofdrolspeler zelf. Bezoekers werden ontvangen in het atrium waar een strijktrio stemmige muziek speelde. Op zaal introduceerde Irma Haverkamp (altviool) het nog jonge ARTlux. Nelleke de Wit-Hoekstra (cello) vertelde dat ze werken speelden waarin oude volksmelodieën terugkomen. Curator en conservator Liesbeth van Es leidde de expo kort in waarna Wouter Berns uitgebreid het thema en de schilders toelichtte. Daarna kwam Sinterklaas binnen voor de officiële opening.
Sinterklaas
De heilige Nikolaas leefde als de Griekse bisschop Nicolaas van Myra aan het eind van de derde en het begin van de vierde eeuw na Christus in Lycië (Klein-Azië, het huidige Turkije). Hij stond bekend om zijn goede daden en werd in 550 door de Grieks-Katholieke kerk heilig verklaard. Na het oosten van Europa kreeg St. Nicolaas, als schutspatroon van de zeevaarders, in de tiende eeuw ook in West-Europese kustnaties een grote aanhang. Na zijn dood ontstonden de wonderverhalen. Sommige verhalen maakten hem tot de grote kindervriend heden ten dage.
Op de geëxposeerde schilderijen en ikonen komen allerlei elementen rondom Sinterklaas en St. Nicolaas terug. Inge Peeze verbeeldt met ‘Vol verwachting’ de stille spanning van het wachten op Sinterklaas. Tom S. Hageman verbeeldt met ’De Gouden Ballen van Sint Nicolaas één van de bekendste verhalen. Op diverse Russische en Roemeense (vita-)ikonen uit de 18e en 19e eeuw zien we Nikolaas de Wonderdoener.
Fragmenten van drie schilderijen (fotocompilatie: Maarten van Gemert)
QuasiRealisten
Het idee voor de expositie ontstond gezamenlijk bij Wouter Berns en Liesbeth van Es. Berns’ grote werk ’De heilige Nicolaas verricht een wonder’ beslaat één wand in de zaal. Hij schilderde het werk voor de Hanzedagen in 2017 omdat hij vond dat St. Nicolaas terug moest keren in de Bovenkerk die tot de Reformatie naar de heilige genoemd was. Berns mocht zijn werk lenen uit de Bovenkerk waaraan hij het in langdurige bruikleen gegeven heeft. De kunstschilder maakt deel uit van een groep QuasiRealisten die ontstond in 2012. Zij geven in hun realisme net een andere (persoonlijke en vervreemdende) draai. Dat sluit aan op het verhaal rond Sinterklaas. „Want,” vroeg Berns vooraf retorisch, „heeft Sinterklaas ook niet een stevige zweem van onwaarschijnlijkheid om zich heen hangen? Van een stoomboot uit Spanje tot een paard op de daken. Maar bovenal: we vieren zijn aankomst uitbundig maar zien hem nooit weggaan.” Zo is Sinterklaas nu ook in het Ikonenmuseum te bewonderen. Realistisch maar toch niet helemaal.
